Dit is een testsite

#Stembuzz – Groene olifant in de Tweede Kamer

Populaire berichten & pagina’s

Er zijn veel verschillende invalshoeken om naar de noodzaak en gevolgen van de  energietransitie te kijken. Toch speelt energie nauwelijks een rol tijdens deze verkiezingscampagne omdat het onderwerp niet leeft bij de gemiddelde kiezer. En dat is bijzonder jammer, want gedurende de komende kabinetsperiode moet de verdere basis worden gelegd voor de transitie naar een volledig duurzame, CO2-neutrale energiemix in Nederland. Deze transitie zal de komende jaren vergaande gevolgen  hebben voor onze energierekening en het landschap zichtbaar gaan veranderen. Veranderingen die alle kiezers gaan zien en voelen. Juist daarom zouden energie en milieu wel belangrijke thema’s voor de verkiezingen kunnen, en misschien wel moeten, zijn.

28022017-Stembuzz-Groene-olifant-in-de-Tweede-Kamer-2.pdf (293 KB)


Download

De noodzaak van een energietransitie

Er zijn tal van redenen waarom een energietransitie nodig is. In Europa zijn er al doelstellingen voor 2020 en 2030 om de CO2-uitstoot te verlagen, het percentage energie-efficiëntie te verhogen en het percentage duurzaam opgewekte energie te verhogen. Daarnaast kwamen in december 2015 195 landen in Parijs tot een overeenkomst om de klimaatverandering tegen te gaan en te streven naar een maximale mondiale temperatuurstijging van twee graden (met de ambitie om op hooguit anderhalve graad uit te komen). Hierdoor werd de ambitie aangescherpt en de noodzaak uitgesproken om in 2050 80-95% minder CO2 uit te stoten dan in 1990.

Maar naast het tegengaan van klimaatverandering zijn meer redenen te bedenken waarom het goed is om af te stappen van onze op fossiele brandstoffen gebaseerde energiemix en over te stappen op een schone energiemix. We willen steeds minder afhankelijk zijn van politiek instabiele of ons onvriendelijke regimes voor import van olie- en/of gas. Daarnaast zal de trend van minder lokale gasproductie doorzetten, waardoor de noodzaak om minder afhankelijk te worden van gas steeds groter wordt. Bovendien geeft een transitie ook extra kansen voor de werkgelegenheid. Tot slot heeft Nederland altijd sterk ingezet op innovatie en technische ontwikkelingen. En hoewel Nederland de touwtjes de afgelopen jaren heeft laten vieren als het gaat om energie, liggen er enorme kansen om weer een gerespecteerde speler te worden in deze sector.

In 2016 was het percentage duurzame energie in Nederland opgelopen tot 6%. En daarmee staat Nederland nog steeds onderaan de ranglijsten op het gebied van duurzame energie. Maar tijdens de afgelopen regeerperiode zijn de plannen in gang gezet om het percentage duurzame energie te verviervoudigen, is de helft van het aantal kolencentrales in Nederland gesloten, en worden de grootste windparken ter wereld gebouwd. Dit zal de CO2-uitstoot gedurende de komende jaren ruimschoots omlaag brengen, waardoor Nederland in korte tijd van de degradatiezone naar een mooie plaats in de middenmoot zal bewegen.

Desalniettemin zal – als Nederland alle doelstellingen haalt – in 2023 slechts 16% duurzame energie hebben en zal de CO2-uitstoot met ruim 20% zijn gedaald. Daarmee zijn belangrijke eerste stappen gezet, maar moet de ‘echte’ energietransitie nog beginnen. Dat is ook het moment dat echt iedereen in Nederland het zal gaan merken. De energietransitie moet immers betaald worden. Dat merken we via onze energierekening. Daarnaast moet er een oplossing komen voor de lagere aardgasbaten voor de staat. Daarvoor zullen alternatieven gevonden moeten worden: ofwel in de vorm van minder uitgaven, of door hogere belastingen. Tot slot zien we nu al veranderingen in het landschap: meer windmolens, meer zonnepanelen. Nederland heeft beperkte geografische mogelijkheden. Zon- en windenergie lijken daarom het meest voor de hand liggend en zal dus een nog veel grotere rol gaan spelen in de komende jaren.

Minister Henk Kamp van Economische Zaken heeft in december 2016 de energieagenda gepresenteerd. Dit is een plan dat de basis legt om Nederland CO2-neutraal te hebben in 2050. Het plan werd met gemengde gevoelens ontvangen. Over het algemeen vonden de groene partijen in de kamer en de NGOs deze energieagenda lang niet ambitieus genoeg. Maar tegelijkertijd zien we nu al veel verzet tegen de invoering van de huidige plannen om in 2023 op 16% duurzame energie te komen. Dat geeft te denken over de gevolgen zodra de energietransitie echt gaat versnellen.

Het gebrek aan aandacht

Uit diverse onderzoeken met de vraag waar de Nederlander zich het meest druk om maakt, blijkt dat milieu en/of klimaatverandering nergens in de top 10 staat. Gezondheidszorg, integratie, bejaarden en gehandicaptenzorg en criminaliteit zijn in de poll van Maurice de Hond de zorgen die het meest leven. Recentelijk heeft Ipsos een onderzoek uitgevoerd onder Nederlanders van 15 jaar en ouder over de spontane zorgen die op dit moment in Nederland spelen, of kunnen gaan spelen. Hierbij noemt het overgrote deel gezondheidszorg (17%), terroristische aanslag (15%), asielzoekers (14%) en de economische crisis (14%). Klimaat, milieu en/of de energietransitie komt niet in het lijstje voor en scoort dus sowieso minder dan 5%.

Klimaatverandering lijkt daarmee typisch een onderwerp waarvan de perceptie is dat dit pas op de langere termijn zal gaan spelen, en daarmee op de achtergrond wordt gedrukt door angsten en onderwerpen die de huidige politieke debatten overheersen. Het maakt het daarmee een onderwerp dat gemengde gevoelens oproept bij politieke partijen als het gaat om de komende verkiezingen. Aan de ene kant vindt de kiezer het onderwerp blijkbaar niet belangrijk genoeg, dus kan je als politieke partij je pijlen beter richten op iets wat de kiezer wel sterk aanspreekt tijdens de jacht op de zwevende kiezer. Maar aan de andere kant zal deze kiezer de komende regeerperiode naar alle waarschijnlijkheid geconfronteerd worden met steeds verder gaande maatregelen om de energietransitie vorm te geven, en door te voeren.

Gezien de ingrijpende gevolgen zou de energietransitie de komende jaren wel eens flink kunnen stijgen op de ‘zorgenlijst’ van de Nederlander: ofwel vanwege het – volgens sommigen – te langzame tempo waarin Nederland zich hervormt tot een CO2-neutrale omgeving, of juist vanwege het feit dat de kiezer het niet eens is met de ingrijpende aanpassingen waar hij of zij mee wordt geconfronteerd. Om deze Nederlander vast aan het idee te laten wennen dat er grote veranderingen gaande zijn, en verder zullen moeten versnellen in de komende jaren is het mede aan de politiek om maatschappelijk bewustzijn en betrokkenheid te genereren. Dat dit een moeilijke boodschap is die de kiezer vaak liever niet hoort is echter met de verkiezingen voor de deur voor bijna alle partijen een dilemma.

De huidige energie-issues

En toch spelen er al diverse onderwerpen die niet alleen de politiek, maar ook burgers in bepaalde regio’s bezig houden. Tevens worden deze onderwerpen regelmatig besproken in de media. Opvallend hierbij is dat deze problemen deel uitmaken van de energietransitie, maar vooralsnog slechts een lokale invloed hebben. Het zijn problemen waar de politieke partijen soms recht tegenover elkaar staan, en in sommige gevallen zelf grote verschillen te merken zijn binnen een partij: landelijke politiek versus lokaal. Dat is niet vreemd omdat deze onderwerpen voortkomen uit de problematiek van het centraal opwekken of produceren van energie versus de lokale belangen.

Voorbeelden van deze energieproblemen die erg actueel zijn:

  • Gasproductie Groningen
  • De aanleg van wind- / hernieuwbare energie
  • Sluiting van de vijf resterende kolencentrales

Zie PDF voor de appendix met een verdere uitleg over deze drie onderwerpen

28022017-Stembuzz-Groene-olifant-in-de-Tweede-Kamer-2.pdf (293 KB)


Download

De kansen voor een nieuw kabinet

De eerder genoemde grote veranderingen als gevolg van de energietransitie zullen –

afhankelijk van de nieuwe coalitie in meer of mindere mate – steeds meer zichtbaar worden voor iedereen: op de energierekening, in het landschap, en bijvoorbeeld in huis. Nagenoeg alle partijen gaan uit van een CO2-neutrale energiemix in 2050. Het zal een mix zijn van bestaande en nieuwe technologieën, van fossiele en hernieuwbare brandstoffen. Dat betekent ook dat men redelijk eensgezind is over het doel op de lange termijn. De verschillen uiten zich dan ook in de visie, aanpak en dus gevolgen voor de korte termijn.

Een belangrijke rol zal de komende jaren zijn weggelegd voor de overheid. Afgelopen september schreven wij al in ons Prinsjesdagrapport ‘Na aardgas komt zonneschijn’ enkele aanbevelingen voor de politiek ten aanzien van de energietransitie. Deze aanbevelingen richten zich vooral op het maken van beleid en wetgeving waardoor een omgeving wordt gecreëerd die stabiel is en daarmee uitnodigt tot investeringen en innovaties. Daarnaast is er behoefte aan een keuze voor een back-up capaciteit naast hernieuwbare energie. Tot slot is het wenselijk dat de samenwerking in Europa ten aanzien van het energiebeleid verder wordt versterkt. Er moet een gelijk speelveld komen tussen de Europese lidstaten om één Europese Energie Unie te realiseren.

Ook op het gebied van leveringszekerheid is de energietransitie nodig. Dat is natuurlijk om de CO2-uitstoot te verlagen in onze ambitie om de klimaatopwarming te beperken tot maximaal twee graden, maar ook om aan de Europese energiebehoefte te kunnen blijven voldoen in een wereld die steeds onzekerder wordt. Door een Europese Energie Unie kunnen wij makkelijker ons mannetje staan ten opzichte van grootmachten zoals de VS, China en Rusland en de traditionele energieleveranciers uit het Midden-Oosten. Maar ook vanuit economische gronden biedt de energietransitie kansen. Deze kansen liggen op het gebied van groei, innovatie en werkgelegenheid. Dat deze groei en werkgelegenheid deels wordt gedempt door de negatieve effecten op de traditionele energiesector moet dan maar voor lief worden genomen. Zolang de nieuwe regering maar helder en tijdig communiceert en een stabiel pad uitstippelt. Vervolgens is het aan het bedrijfsleven en de energiesector om tijdig mee te ontwikkelen met de energietransitie en van de kansen te profiteren.

Een stabiel beleid op het gebied van energie zou niet zo moeilijk moeten zijn. Immers, we kennen in Nederland een coalitiesysteem. Hierdoor zal het energiebeleid – ongeacht welke partijen aan de nieuwe coalitie mee zullen doen – waarschijnlijk qua visie, richting en tempo redelijk in het midden uit moeten komen. Hierbij zijn de lange-termijn ambities van alle partijen hoog en zullen grote stappen moeten worden gezet. Concrete uitdagingen voor de nieuwe regering ten aanzien van het energiebeleid zal daarom onder andere betrekking hebben op:

  • Bewustwording creëren bij de kiezer.
  • Investeren in innovatie.
  • Keuze maken welke back-up capaciteit er komt naast hernieuwbare energie.
  • Vaststellen beleid ten aanzien van gasproductie (onshore en offshore); inclusief eerlijk verhaal richting de Groningers.
  • Verdere samenwerking zoeken met de andere Europese landen, met name in noordwest Europa.
  • Gelijk speelveld creëren in Europa
  • Het versnellen van het CO2 neutraal maken van de Nederlandse energiemix.
  • Beleid maken ten aanzien van de resterende kolen-/biomassacentrales.
  • Nationale overheid en lokale overheden op één lijn krijgen ten aanzien van de implementatie van de energietransitie.

Hopelijk blijft men tijdens de formatiegesprekken niet te veel hangen in de details en blijft het lange-termijn doel centraal staan. De huidige basis in de vorm van de energieagenda kan worden gebruikt voor een versnelling van de energietransitie. Op het moment dat alle partijen boven hun korte-termijn politiek kunnen uitstijgen zal de nieuwe regeringscoalitie opnieuw enorme stappen kunnen zetten. Hierbij kan het een uitdaging zijn om de enorme versnelling die minister Henk Kamp heeft ingezet tijdens de afgelopen regeerperiode te evenaren, of zelfs te verbeteren.

 

 

 

Het bericht #Stembuzz – Groene olifant in de Tweede Kamer verscheen eerst op Insights.

Gecategoriseerd in:ABN Amro Insights, economie, Eurozone, Schekman